Α. Εισαγωγή
Η ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς πολιτικού και δημοκρατικού ελέγχου των πεπραγμένων των δημοτικών και περιφερειακών αρχών. Ως διαδικασία θεσπίστηκε το 2023 με τον ν. 5056/2023, ο οποίος προσέθεσε στον ν. 3852/2010 το άρθρο 67Α για τους Δήμους και το άρθρο 168Α για τις Περιφέρειες.
Με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026), ο θεσμός αποκτά ενιαίο πλαίσιο εφαρμογής για τους δύο βαθμούς αυτοδιοίκησης. Το άρθρο 150 ρυθμίζει από κοινού την ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας της δημοτικής και της περιφερειακής αρχής, διατηρώντας τον μη αποφασιστικό χαρακτήρα της και αναδιαμορφώνοντας τη συχνότητα διεξαγωγής, τη θεματολογία, τη συμμετοχή και τη δημοσιότητά της.
Β. Το νέο θεσμικό πλαίσιο της ειδικής συνεδρίασης λογοδοσίας
i. Ο θεσμικός χαρακτήρας της συνεδρίασης
Η ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας διαφοροποιείται από τις τακτικές και τις έκτακτες συνεδριάσεις των Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβουλίων. Αποκλειστικό αντικείμενό της αποτελεί ο δημόσιος έλεγχος της οικείας αυτοδιοικητικής αρχής, μέσα από θέματα που υποβάλλονται από τους συμβούλους και τους λοιπούς φορείς που προβλέπει ο Κώδικας.
Κατά τη διάρκειά της ειδικής συνεδρίασης:
- συζητούνται αποκλειστικά τα θέματα που έχουν εγγραφεί στην ημερήσια διάταξη,
- δεν επιτρέπεται η προσθήκη ή συζήτηση άλλου θέματος,
- δεν λαμβάνονται αποφάσεις,
- δεν απαιτείται η ύπαρξη απαρτίας του συμβουλίου.
Πρόκειται, επομένως, για διαδικασία πολιτικής λογοδοσίας και θεσμικού διαλόγου και όχι για άσκηση αποφασιστικής αρμοδιότητας. Το ουσιαστικό της περιεχόμενο βρίσκεται στον δημόσιο έλεγχο των πράξεων, των παραλείψεων, των επιλογών και του προγραμματισμού της δημοτικής ή περιφερειακής αρχής.
ii. Η συχνότητα των συνεδριάσεων
Σύμφωνα με τον Κώδικα, το Δημοτικό και το Περιφερειακό Συμβούλιο συγκαλούνται υποχρεωτικά σε ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας το αργότερο κάθε τέσσερις (4) μήνες. Ο ελάχιστος αριθμός των συνεδριάσεων περιορίζεται, κατ’ αρχήν, σε τρεις (3) ετησίως, έναντι έξι (6) που προέβλεπε το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο. Ο Κώδικας προβλέπει, επίσης, ότι η συνεδρίαση μπορεί να μην πραγματοποιηθεί στις εξής περιπτώσεις:
- όταν δεν έχει υποβληθεί κανένα θέμα,
- όταν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας.
Παράλληλα, δεν επαναλαμβάνεται η ρητή πρόβλεψη του προηγούμενου πλαισίου, σύμφωνα με την οποία η παράλειψη εμπρόθεσμης σύγκλησης, εφόσον δεν οφειλόταν σε λόγους ανωτέρας βίας, συνιστούσε σοβαρή παράβαση καθήκοντος του προέδρου του Δημοτικού ή Περιφερειακού Συμβουλίου.
iii. Η υποβολή και η επιλογή των θεμάτων
Ως προς τη διαδικασία υποβολής των θεμάτων, κάθε δημοτικός ή περιφερειακός σύμβουλος μπορεί να καταθέσει εγγράφως στο προεδρείο του οικείου συμβουλίου, τρεις (3) ημέρες πριν από τη συνεδρίαση, ένα (1) θέμα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διεύρυνση του αντικειμένου της λογοδοσίας. Το προϊσχύον θεσμικό πλαίσιο αναφερόταν γενικώς στο «έργο της δημοτικής αρχής» και στα «πεπραγμένα της περιφερειακής αρχής». Αντίθετα, ο νέος Κώδικας επιτρέπει την υποβολή θεμάτων που αφορούν «τις αρμοδιότητες του δήμου ή της περιφέρειας, αντίστοιχα, ή των νομικών προσώπων τοπικής αυτοδιοίκησης του άρθρου 186».
Η νέα διατύπωση παρέχει σαφέστερη και ευρύτερη θεσμική βάση για την άσκηση του ελέγχου, καθώς δεν περιορίζει τη θεματολογία σε ήδη πραγματοποιημένες πράξεις, αλλά καλύπτει συνολικά το πεδίο αρμοδιοτήτων του Δήμου ή της Περιφέρειας, καθώς και των νομικών προσώπων τοπικής αυτοδιοίκησης.
Εάν υποβληθούν από τους συμβούλους περισσότερα από δέκα (10) θέματα, το προεδρείο διενεργεί δημόσια κλήρωση για την επιλογή εκείνων που θα συζητηθούν και θα εγγραφούν στην ημερήσια διάταξη. Από τα θέματα που επιλέγονται μέσω της κλήρωσης, έως τρία (3) μπορούν να προέρχονται από συμβούλους της πλειοψηφίας.
iv. Η διεύρυνση της θεσμικής συμμετοχής
Μία από τις ουσιαστικότερες καινοτομίες του νέου Κώδικα είναι η σύνδεση της ειδικής συνεδρίασης λογοδοσίας με διαμεσολαβητικά, συμβουλευτικά και συμμετοχικά όργανα της τοπικής αυτοδιοίκησης. Πέρα από τα θέματα των συμβούλων, στην ημερήσια διάταξη μπορεί να εγγραφεί επιπλέον ένα (1) θέμα από:
- τον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, για τους Δήμους,
- τον Περιφερειακό Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης, για τις Περιφέρειες,
- τον πρόεδρο του Συμβουλίου Νέων, σύμφωνα με το άρθρο 160 του Κώδικα.
Ειδικά για τους Δήμους μπορούν ακόμη να εγγραφούν:
- ένα (1) θέμα που θέτει ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου και αφορά ζήτημα του Συμβουλίου Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων,
- ένα (1) θέμα που θέτει ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου και αφορά προτάσεις συνέλευσης κατοίκων δημοτικής κοινότητας,
- έως δύο (2) θέματα των εκπροσώπων ή των προέδρων συμβουλίων δημοτικών κοινοτήτων. Εάν υποβληθούν περισσότερα από δύο (2) θέματα από τα όργανα των δημοτικών κοινοτήτων, τότε διενεργείται κλήρωση.
v. Η πρόσκληση και τα λειτουργικά ζητήματα της
Ως προς την προετοιμασία και τη δημοσιότητα της συνεδρίασης, ο πρόεδρος του Δημοτικού ή Περιφερειακού Συμβουλίου αναρτά την πρόσκληση στην ιστοσελίδα του Δήμου ή της Περιφέρειας τουλάχιστον δέκα (10) πλήρεις ημέρες πριν από τη συνεδρίαση. Η πρόσκληση κοινοποιείται αυθημερόν στους συμμετέχοντες μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Σε αυτήν πρέπει να αναφέρονται: α. η ημερομηνία, β. ο τόπος, γ. ο τρόπος διεξαγωγής της συνεδρίασης και δ. η καταληκτική ημερομηνία υποβολής των θεμάτων.
Σε σχέση με την προηγούμενη υποχρέωση ενημέρωσης των συμβούλων, η ανάρτηση στην επίσημη ιστοσελίδα ενισχύει τη δημοσιότητα και καθιστά τη διαδικασία περισσότερο προσιτή στους πολίτες. Η αναφορά στον τρόπο διεξαγωγής παρέχει, επίσης, σαφέστερη ενημέρωση ως προς τη δια ζώσης ή εξ αποστάσεως πραγματοποίηση της συνεδρίασης.
Ο Κώδικας προβλέπει, επίσης, ότι τα θέματα διεξαγωγής της συνεδρίασης, καθώς και ο χρόνος υποβολής και απάντησης των θεμάτων συζήτησης, καθορίζονται στον Κανονισμό Λειτουργίας του οικείου συμβουλίου. Καθίσταται, συνεπώς, αναγκαία η προσαρμογή των Κανονισμών Λειτουργίας των Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβουλίων, ώστε να εξειδικευθούν εγκαίρως οι επιμέρους διαδικαστικοί κανόνες.
vi. Η παρουσία των αρμόδιων αιρετών οργάνων
Ο νέος Κώδικας διατηρεί, τέλος, την υποχρεωτική παρουσία του αρμόδιου αιρετού, εφόσον έχει εγγραφεί στην ημερήσια διάταξη θέμα της αρμοδιότητάς του. Η υποχρέωση αφορά, κατά περίπτωση, τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη, τον αρμόδιο αντιδήμαρχο, τον αναπληρωτή περιφερειάρχη ή τον αρμόδιο αντιπεριφερειάρχη, καθώς και τον πρόεδρο του αρμόδιου νομικού προσώπου.
Η ρύθμιση, η οποία προβλεπόταν ήδη στο προϊσχύον πλαίσιο, ενοποιείται πλέον για τους δύο βαθμούς αυτοδιοίκησης. Σε περίπτωση κωλύματος του δημάρχου ή του περιφερειάρχη εφαρμόζονται οι κανόνες νόμιμης αναπλήρωσης του άρθρου 113 του ν. 5314/2026, ενώ, όταν κωλύεται ο αρμόδιος αντιδήμαρχος ή αντιπεριφερειάρχης, ο δήμαρχος ή ο περιφερειάρχης ορίζει, αντίστοιχα, τον σύμβουλο που θα τον αναπληρώσει.
Γ. Συμπεράσματα
Συμπερασματικά, ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επανασχεδιάζει την ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας σε ενιαία βάση για τους Δήμους και τις Περιφέρειες διατηρώντας τον μη αποφασιστικό χαρακτήρα της.
Από τη μία πλευρά, το νέο θεσμικό πλαίσιο μειώνει αισθητά τη συχνότητα των συνεδριάσεων, επιτρέπει τη μη πραγματοποίησή τους όταν δεν υποβάλλεται κανένα θέμα και δεν επαναλαμβάνει τη ρητή πειθαρχική συνέπεια που συνδεόταν, κατά την πρώτη εφαρμογή του θεσμού, με την παράλειψη εμπρόθεσμης σύγκλησης. Από την άλλη, διευρύνει το αντικείμενο του ελέγχου, εντάσσει στη διαδικασία νέα διαμεσολαβητικά και συμμετοχικά όργανα, ενισχύει τη δημόσια προβολή της πρόσκλησης και ενοποιεί τους βασικούς διαδικαστικούς κανόνες για τους δύο βαθμούς αυτοδιοίκησης.
Οι επιμέρους διαφοροποιήσεις και μεταβολές σε σχέση με το προϊσχύον θεσμικό πλαίσιο αποτυπώνονται συνοπτικά στον συγκριτικό πίνακα του Παραρτήματος.
Σε κάθε περίπτωση, η εμπειρία από την πρώτη περίοδο εφαρμογής του θεσμού κατέδειξε ότι η τυπική ή διεκπεραιωτική πραγματοποίηση της συνεδρίασης δεν εξασφαλίζει από μόνη της ουσιαστική λογοδοσία. Η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας προϋποθέτει την επαρκή προετοιμασία των αρμόδιων οργάνων, την παροχή συγκεκριμένων και τεκμηριωμένων απαντήσεων και τη διάθεση των αναγκαίων στοιχείων επί των θεμάτων που τίθενται προς συζήτηση.
Στο νέο θεσμικό πλαίσιο, η λειτουργικότητα της ειδικής συνεδρίασης θα κριθεί κυρίως από τον τρόπο εφαρμογής της. Η ουσιαστική αξιοποίηση των θεμάτων που υποβάλλονται από την αντιπολίτευση, η ενεργοποίηση των συμμετοχικών οργάνων και η κατάλληλη εξειδίκευση της διαδικασίας στον Κανονισμό Λειτουργίας του οικείου Δημοτικού ή Περιφερειακού Συμβουλίου μπορούν να αναδείξουν τη συνεδρίαση σε κεντρικό θεσμό διαφάνειας, πολιτικού ελέγχου και δημοκρατικής λογοδοσίας της δημοτικής και περιφερειακής διοίκησης.
Παράρτημα
Πίνακας 1: Συγκριτική αποτύπωση του προϊσχύοντος και του νέου θεσμικού πλαισίου της ειδικής συνεδρίασης λογοδοσίας
| Προϊσχύον θεσμικό πλαίσιο | Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026) |
| Χωριστές διατάξεις για Δήμους και Περιφέρειες | Ενιαία ρύθμιση για δημοτική και περιφερειακή αρχή στο άρθρο 150 |
| Συνεδρίαση κάθε δύο (2) μήνες | Συνεδρίαση το αργότερο κάθε τέσσερις (4) μήνες |
| Ρητός χαρακτηρισμός της αδικαιολόγητης παράλειψης σύγκλησης ως σοβαρής παράβασης καθήκοντος | Δεν προβλέπεται αντίστοιχη ρητή πρόβλεψη |
| Υποχρεωτική περιοδική σύγκληση χωρίς εξαίρεση λόγω μη υποβολής θεμάτων | Δυνατότητα μη πραγματοποίησης, όταν δεν υποβληθεί κανένα θέμα |
| Θέματα σχετικά με το έργο της δημοτικής αρχής ή τα πεπραγμένα της περιφερειακής αρχής | Θέματα που αφορούν τις αρμοδιότητες του Δήμου ή της Περιφέρειας και των νομικών προσώπων Τ.Α. |
| Υποβολή θεμάτων κυρίως από συμβούλους και, στους Δήμους, από όργανα δημοτικών κοινοτήτων | Πρόσθετη συμμετοχή του οικείου Συμπαραστάτη, του Συμβουλίου Νέων και, ειδικά στους Δήμους, επιπλέον συμμετοχικών οργάνων και δημοτικών κοινοτήτων |
| Ενημέρωση των συμβούλων τουλάχιστον δέκα (10) ημέρες πριν | Δημόσια ανάρτηση της πρόσκλησης στην ιστοσελίδα και αυθημερόν ηλεκτρονική κοινοποίηση |
| Αναφορά στην ημερομηνία, στον τόπο και στην προθεσμία υποβολής θεμάτων | Πρόσθετη υποχρεωτική αναφορά στον τρόπο διεξαγωγής |
| Δυνατότητα ρύθμισης θεμάτων διεξαγωγής στον Κανονισμό Λειτουργίας | Υποχρεωτική ρύθμιση της διαδικασίας και του χρόνου υποβολής και απάντησης των θεμάτων |