Τον Αύγουστο του 2014, με άρθρο μου υπό τον τίτλο «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση σε κρίσιμους καιρούς« (http://www.airetos.gr/default.aspx?pageid=13233) – το οποίο είχε δημοσιευτεί λίγες ημέρες πριν την έναρξη της θητείας των νέων Δημοτικών Αρχών – είχα αναφερθεί διεξοδικά στα πολλαπλά προβλήματα και τις προκλήσεις με τις οποίες (διέβλεπα ότι) θα βρεθεί αντιμέτωπη η Τοπική Αυτοδιοίκηση (Τ.Α.) α’ βαθμού, κατά την περίοδο 2014-2020.
Στο πλαίσιο αυτό, είχα επισημάνει ως βασικό στόχο και ζητούμενο να καταφέρει «η πρωτοβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση να συντονίσει τις δυνάμεις τις και να διεκδικήσει τεκμηριωμένα και με μεθοδικότητα την υλοποίηση έξι κομβικών ζητημάτων που συνδέονται με την οργανωτική, λειτουργική, θεσμική και πολιτική “επιβίωση” της». Τα ζητήματα αυτά αφορούσαν:
- τη διεκδίκηση και υλοποίηση ενός ειδικού αναπτυξιακού προγράμματος – ενός Εθνικού Σχεδίου Επενδύσεων – αποκλειστικά για την Αυτοδιοίκηση, με πόρους που θα αντληθούν από ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα.
- την προάσπιση της κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης σε τοπικό επίπεδο, μέσω της ενίσχυσης των κοινωνικών δομών.
- την ενίσχυση του κύρους του θεσμού της Αυτοδιοίκησης και την εμβάθυνση της τοπικής-συμμετοχικής δημοκρατίας, μέσα από την καθημερινή πρακτική και λειτουργία των ίδιων των Δήμων στη βάση του τρίπτυχου διαφάνεια, λογοδοσία, χρηστή διοίκηση.
- τον περιορισμό της γραφειοκρατίας, κύρια σ’ ότι έχει να κάνει με: α) το ασφυκτικό πλαίσιο εποπτείας και έλεγχου των αποφάσεων των συλλογικών και μονομελών οργάνων των ΟΤΑ από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση β) την απλούστευση και επιτάχυνση των εσωτερικών διοικητικών διαδικασιών των ΟΤΑ και γ) την απλούστευση της διοικητικής διαδικασίας για την ένταξη έργων των ΟΤΑ σε ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα (Βλ. σχετικό άρθρο μου εδώ: http://bit.ly/2xyoZja) .
- τη νομοθετική βελτίωση των ελλείψεων και αδυναμιών του “Καλλικράτη”.
- την ανα-οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ Κεντρικής Διοίκησης και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με βασικό κριτήριο την ενίσχυση του κανονιστικού και αναπτυξιακού ρόλου της Αυτοδιοίκησης.
Από τα παραπάνω, ελάχιστα ζητήματα αποτέλεσαν αντικείμενο σοβαρού και σε βάθος προβληματισμού, πολλώ δε μάλλον πεδίο θεσμικού σχεδιασμού και εφαρμογής σχετικών πολιτικών από πλευράς του κεντρικού Κράτους.
Οι όποιες πρωτοβουλίες αναλήφθηκαν σε κεντρικό επίπεδο, αφορούσαν την ενίσχυση του δικτύου κοινωνικής αλληλεγγύης μέσα από τη λειτουργία και χρηματοδότηση (μέσω ΕΣΠΑ) νέων κοινωνικών δομών (π.χ. Κέντρα Κοινότητας, Κοινωνικά Παντοπωλεία, Δομές Σίτισης, Κοινωνικά Φαρμακεία, Ημερήσια Κέντρα Φιλοξενίας και Υπνωτήρια Αστέγων, κ.α.) και την εφαρμογή νέων προνοιακών προγραμμάτων (π.χ. Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης).
Ωστόσο, τα ζητήματα της επικαιροποίησης/τροποποίησης του “Καλλικράτη” στο σύνολο του και στη βάση των πραγματικών αναγκών των ΟΤΑ (βλ. σχετικό άρθρο μου εδώ: https://polis2020.wordpress.com/2017/05/18/kouris_arthro_metarrythmisi), του περιορισμού της γραφειοκρατίας σε επίπεδο διοικητικής διαδικασίας, εποπτείας και ελέγχου των ΟΤΑ, της υλοποίησης ενός ειδικού αναπτυξιακού / χρηματοδοτικού προγράμματος – μέσω ΕΣΠΑ – με διαχείριση αποκλειστικά από την Αυτοδιοίκηση πρώτου βαθμού και της ανα-οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων μεταξύ Κεντρικής Διοίκησης και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δεν αποτέλεσαν, εν τέλει, ζητήματα πρώτης προτεραιότητας για την Κεντρική Διοίκηση, όλα αυτά τα χρόνια.
Αντίθετα, το κεντρικό Κράτος επέλεξε να αφήσει την Τοπική Αυτοδιοίκηση πρώτου βαθμού να πορεύεται μόνη, χωρίς θεσμικά «αντίβαρα» και εργαλεία, για να αντιμετωπίσει την κατάσταση επιχειρησιακής και οικονομικής ασφυξίας, γραφειοκρατικής (δυσ)λειτουργίας και διοικητικού τέλματος που έχει οδηγηθεί με την ευθύνη του Κράτους αλλά και τα αναδυόμενα προβλήματα που έκαναν την εμφάνιση τους τα τελευταία χρόνια (προσφυγικό, οικονομική ύφεση, κοινωνική ανέχεια κ.α.).
Ο χρόνος πλέον – έως τη λήξη της τρέχουσας δημοτικής περιόδου – ολοένα και λιγοστεύει. Και καθώς μπαίνουμε πλέον στην τελική ευθεία, αυτό που απαιτείται πλέον είναι μια απολύτως στοχευμένη και καλά επεξεργασμένη μεταρρυθμιστική πολιτική από πλευράς Κυβέρνησης που θα απαντά – και θα δίνει λύσεις – στις ενδημικές δυσλειτουργίες του υφιστάμενου δημοτικού συστήματος, με μέτρα και παρεμβάσεις θεσμικής, οργανωτικής και επιχειρησιακής αλλαγής, στρατηγικού και αναπτυξιακού χαρακτήρα, οι οποίες θα αναδιατάσσουν πλήρως τη λειτουργία, τους πόρους, τις δυνάμεις και εν τέλει τις προτεραιότητες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την επόμενη δεκαετία, διαμορφώνοντας τις «γέφυρες» για την μετάβαση από την πόλη της κρίσης στην αυτοδύναμη, δημιουργική και συνεκτική πόλη.
Για να συμβεί βέβαια αυτό, απαιτούνται ουσιαστικές συνέργειες, συνθέσεις και συναινέσεις από πλευράς Κυβέρνησης με τα θεσμικά όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προκειμένου να αξιοποιηθεί η γνώση και η εμπειρία τους επί των πραγματικών αναγκών των ΟΤΑ και να μπορέσει να διαμορφωθεί το βέλτιστο κανονιστικό πλαίσιο που θα επιτρέψει στις τοπικές αρχές να ασκήσουν αποτελεσματικά τις αρμοδιότητες τους ενισχύοντας την λειτουργική και επιχειρησιακή ικανότητα τους.
Η (αυτοδιοικητική) μεταρρύθμιση άλλωστε όπως και το τανγκό, θέλει (τουλάχιστον) δυο…